Lex Forte - Adwokat Rozwodowy Warszawa

Czym jest skarga pauliańska?

Skarga pauliańska (art. 527 k.c.) to narzędzie prawne, które pozwala wierzycielowi podważyć czynność prawną dłużnika, jeśli została ona dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela. W praktyce oznacza to, że jeśli dłużnik celowo "ukrywa" swój majątek przed egzekucją (np. przekazuje go rodzinie, sprzedaje za bezcen), wierzyciel może zaskarżyć taką czynność i doprowadzić do jej ubezskutecznienia.

Kluczowe pytanie, na które odpowiedział Sąd Najwyższy, brzmi: czy ustalenie wysokich alimentów może być traktowane jako "ukrywanie majątku" przed wierzycielami?

Teza wyroku SN II CSKP 185/23

"Skarga pauliańska z art. 527 k.c. nie może być wykorzystana do ubezskutecznienia wobec wierzyciela kwoty alimentów ustalonej w prawomocnym orzeczeniu sądu."

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy dokonał kluczowego rozróżnienia między dwoma sytuacjami:

1. Alimenty ustalone wyrokiem sądu

Jeśli alimenty zostały ustalone przez sąd w prawomocnym wyroku lub postanowieniu, nie można ich podważyć skargą pauliańską. Wyrok sądu korzysta z ochrony prawnej i nie może być kwestionowany przez wierzycieli dłużnika, nawet jeśli alimenty są wysokie.

✅ Chronione przed skargą pauliańską

2. Alimenty ustalone dobrowolną ugodą

Jeśli alimenty zostały ustalone w drodze dobrowolnej ugody między rodzicami (bez udziału sądu lub z zatwierdzeniem ugody przez sąd), mogą podlegać skardze pauliańskiej, jeśli spełnione są następujące przesłanki:

Ugoda została zawarta ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli
Dłużnik działał w celu uniknięcia egzekucji
Kwota alimentów znacznie przekracza usprawiedliwione potrzeby dziecka

⚠️ Mogą być podważone skargą pauliańską

Znaczenie praktyczne dla różnych stron

Dla osób mających długi i ustalających alimenty:

Jeśli masz zadłużenie (kredyty, pożyczki, zaległości wobec kontrahentów) i jednocześnie ustalasz alimenty na dziecko, musisz być świadomy ryzyka skargi pauliańskiej. Wierzyciele mogą próbować podważyć Twoją ugodę alimentacyjną, twierdząc że celowo "ukrywasz" dochód przed egzekucją.

✓

Bezpieczniejsze rozwiązanie: Ustal alimenty wyrokiem sądu (nawet jeśli rodzice się zgadzają co do kwoty). Wyrok chroni przed skargą pauliańską.

✓

Ustal realistyczną kwotę: Alimenty powinny być adekwatne do potrzeb dziecka i Twoich możliwości finansowych. Zawyżone alimenty mogą być podważone.

✓

Dokumentuj potrzeby dziecka: Zachowuj faktury, rachunki, potwierdzenia opłat (szkoła, przedszkole, zajęcia dodatkowe), aby udowodnić że alimenty są uzasadnione.

Dla wierzycieli (banki, firmy windykacyjne, kontrahenci):

Jeśli Twój dłużnik nagle zawiera ugodę alimentacyjną na wysoką kwotę (np. 50-70% swoich dochodów), możesz mieć podstawy do wniesienia skargi pauliańskiej. Musisz jednak udowodnić, że:

Dłużnik wiedział o Twoim roszczeniu w momencie zawierania ugody alimentacyjnej

Kwota alimentów jest rażąco zawyżona w stosunku do potrzeb dziecka

Ugoda została zawarta tuż przed wszczęciem egzekucji lub w jej trakcie

⚠️ Ważne ograniczenie

NIE możesz podważyć alimentów ustalonych wyrokiem sądu, nawet jeśli są wysokie. Wyrok sądu jest chroniony i nie podlega skardze pauliańskiej.

Przykład z praktyki

Sytuacja:

Pan Marek prowadzi firmę budowlaną i ma zadłużenie wobec dostawców na kwotę 150 000 zł. Jego dochody wynoszą około 15 000 zł netto miesięcznie. W lutym 2025 r. zawiera z byłą żoną ugodę, w której zobowiązuje się płacić 10 000 zł miesięcznie alimentów na 7-letnie dziecko.

Działania wierzyciela:

Główny wierzyciel (dostawca materiałów budowlanych) wnosi skargę pauliańską, twierdząc że:

Alimenty w wysokości 10 000 zł (67% dochodów) są rażąco zawyżone
Przeciętne potrzeby 7-letniego dziecka to ok. 3 000-4 000 zł miesięcznie
Ugoda została zawarta 2 tygodnie przed wszczęciem egzekucji
Pan Marek wiedział o zadłużeniu i celowo "ukrył" dochód przed wierzycielami

Rozstrzygnięcie sądu:

Sąd uwzględnia skargę pauliańską i obniża alimenty do 4 000 zł miesięcznie (kwota adekwatna do potrzeb dziecka). Pozostałe 6 000 zł miesięcznie może być przedmiotem egzekucji przez wierzyciela.

Alternatywny scenariusz (gdyby alimenty były ustalone wyrokiem):

Gdyby Pan Marek i jego była żona wystąpili do sądu o ustalenie alimentów, a sąd orzekł 10 000 zł miesięcznie (uznając że dziecko ma szczególne potrzeby - np. kosztowne leczenie, prywatna szkoła), wierzyciel NIE mógłby podważyć tego wyroku skargą pauliańską. Wyrok sądu jest chroniony.

Kontekst prawny

Wyrok SN II CSKP 185/23 opiera się na następujących przepisach:

Art. 527 k.c.Skarga pauliańska - ubezskutecznienie czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela
Art. 133 k.r.o.Obowiązek alimentacyjny między rodzicami a dziećmi
Art. 135 § 1 k.r.o.Zakres obowiązku alimentacyjnego - stosownie do usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz do zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy wierzyciel może podważyć alimenty ustalone przez sąd?

Nie. Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że alimenty ustalone prawomocnym wyrokiem lub postanowieniem sądu nie mogą być podważone skargą pauliańską. Wyrok sądu korzysta z ochrony prawnej.

Czy wierzyciel może podważyć ugodę alimentacyjną?

Tak, ale tylko jeśli udowodni że: (1) dłużnik wiedział o roszczeniu wierzyciela, (2) alimenty są rażąco zawyżone, (3) ugoda została zawarta w celu uniknięcia egzekucji. Wierzyciel musi spełnić wszystkie przesłanki skargi pauliańskiej z art. 527 k.c.

Jak zabezpieczyć alimenty przed skargą pauliańską?

Najlepszym zabezpieczeniem jest ustalenie alimentów wyrokiem sądu (nawet jeśli rodzice się zgadzają co do kwoty). Wyrok chroni przed skargą pauliańską. Alternatywnie: ustal realistyczną kwotę alimentów adekwatną do potrzeb dziecka i dokumentuj te potrzeby.

Co to znaczy "rażąco zawyżone alimenty"?

Nie ma sztywnej granicy. Sąd ocenia to indywidualnie, biorąc pod uwagę: wiek dziecka, jego potrzeby (szkoła, leczenie, zajęcia dodatkowe), standard życia przed rozwodem, dochody obojga rodziców. Przykładowo: 10 000 zł miesięcznie na 7-latka bez szczególnych potrzeb może być uznane za zawyżone.

Czy mogę zmienić ugodę alimentacyjną na wyrok sądu?

Tak. Możesz wystąpić do sądu o ustalenie alimentów (nawet jeśli wcześniej była ugoda). Sąd wyda wyrok, który będzie chroniony przed skargą pauliańską. To dobry sposób na zabezpieczenie alimentów, jeśli masz długi.

Skarga pauliańska a alimenty – czy wierzyciel może podważyć ugodę alimentacyjną? Wyrok SN II CSKP 185/23