Lex Forte - Adwokat Rozwodowy Warszawa

Pytanie prawne

Czy wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 roku wydanego w sprawie SK 3/20 (Dz.U.2022.1371) możliwe jest nakazanie zapłaty na podstawie art. 598¹⁶ § 1 k.p.c. w sytuacji, gdy niewłaściwe wykonywanie przez rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem obowiązków wynikających z orzeczenia regulującego kontakty z dzieckiem drugiego rodzica związane jest z zachowaniem dziecka, które jest wynikiem postępowania zarówno rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem jak i rodzica uprawnionego do kontaktów z dzieckiem?

Uchwała Sądu Najwyższego

"Okoliczność, że rodzic sprawujący pieczę nad dzieckiem nie wypełnia obowiązku w przedmiocie kontaktów ze względu na postawę dziecka, nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów (art. 598¹⁶ § 1 k.p.c.) także wtedy, gdy postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców."

Znaczenie praktyczne dla rodziców

Uchwała Sądu Najwyższego wprowadza istotną zmianę w podejściu do egzekucji kontaktów z dzieckiem. Dotychczas wiele sądów rejonowych i okręgowych odmawiało nakładania kar finansowych na rodzica sprawującego pieczę, argumentując że "dziecko nie chce" spotykać się z drugim rodzicem. Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że taka argumentacja jest nieprawidłowa.

Kluczowe konsekwencje uchwały:

1. Kara finansowa mimo postawy dziecka

Nawet jeśli dziecko kategorycznie odmawia kontaktów z drugim rodzicem, rodzic sprawujący pieczę może zostać obciążony karą finansową (sumą pieniężną). Nie może on zasłaniać się argumentem "to dziecko nie chce".

2. Wina obu rodziców nie zwalnia z odpowiedzialności

Nawet gdy postawa dziecka wynika z zachowań OBOJGA rodziców (np. oboje przyczynili się do konfliktu, oboje popełniali błędy wychowawcze), kara może być nałożona na rodzica sprawującego pieczę.

3. Odpowiedzialność rodzica sprawującego pieczę

Rodzic, u którego dziecko mieszka, ma obowiązek aktywnie działać na rzecz realizacji kontaktów. Nie może biernie obserwować odmowy dziecka – musi podejmować konkretne kroki (rozmowy z dzieckiem, terapia, współpraca z psychologiem, mediacje).

Kontekst prawny i orzeczniczy

Uchwała została podjęta w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r. (sygn. SK 3/20), który uznał za niezgodny z Konstytucją przepis art. 598¹⁶ § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewidywał możliwości wykazania przez zobowiązanego, że nie wykonał obowiązku z przyczyn od niego niezależnych.

Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 20/25 doprecyzował, że postawa dziecka odmawiającego kontaktów NIE jest automatycznie "przyczyną niezależną od rodzica". Rodzic sprawujący pieczę musi wykazać, że podjął wszelkie możliwe działania, aby kontakty się odbyły, a mimo to dziecko odmówiło.

Praktyczne wskazówki dla rodziców

Dla rodzica sprawującego pieczę (u którego dziecko mieszka):

✓

Dokumentuj swoje działania – zapisuj rozmowy z dzieckiem, wizyty u psychologa, próby przekonania dziecka do kontaktów

✓

Współpracuj z psychologiem/terapeutą – udokumentowana terapia rodzinna może być dowodem Twojego zaangażowania

✓

Nie obrzydzaj drugiego rodzica – unikaj negatywnych komentarzy o drugim rodzicu przy dziecku

✓

Proponuj mediacje – inicjatywa mediacji może świadczyć o Twojej dobrej woli

Dla rodzica uprawnionego do kontaktów:

Składaj wnioski o nakazanie zapłaty – nie czekaj latami, działaj od razu po pierwszym utrudnieniu kontaktów

Dokumentuj odmowy – zapisuj daty, godziny, okoliczności odmowy kontaktów (SMS, email, świadkowie)

Powołuj się na uchwałę SN – w pismach do sądu cytuj uchwałę III CZP 20/25

⚠️ Uwaga!

Kara finansowa z art. 598¹⁶ § 1 k.p.c. może wynosić od 500 zł do 10 000 zł za każdy przypadek niewypełnienia obowiązku. W praktyce sądy najczęściej orzekają kary w wysokości 1 000 - 3 000 zł za każde utrudnienie kontaktów.

Przykład z praktyki

Sytuacja:

Pan Marek (ojciec) ma ustalone kontakty z 10-letnim synem Kubą co drugi weekend. Matka (Pani Anna) informuje, że Kuba "nie chce" jechać do ojca. Sytuacja powtarza się przez 6 miesięcy – z 12 weekendów kontakty odbyły się tylko 2 razy.

Działania ojca:

Pan Marek składa wniosek o nakazanie zapłaty sumy pieniężnej (10 przypadków × 2 000 zł = 20 000 zł).

Obrona matki:

Pani Anna twierdzi, że "Kuba sam nie chce jechać", że "to wynika z zachowania ojca" (ojciec był kiedyś agresywny), że "oboje są winni" (ojciec i matka kłócili się przy dziecku).

Rozstrzygnięcie sądu (po uchwale SN):

Sąd nakazuje matce zapłatę 15 000 zł (10 przypadków × 1 500 zł). Argumentacja: matka nie wykazała, że podjęła aktywne działania (rozmowy z dzieckiem, terapia, mediacje). Fakt, że oboje rodzice przyczynili się do negatywnej postawy dziecka, NIE zwalnia matki z odpowiedzialności.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy mogę zostać ukarany/a, jeśli dziecko rzeczywiście nie chce jechać do drugiego rodzica?

Tak, możesz. Sąd Najwyższy jasno stwierdził, że postawa dziecka nie zwalnia Cię z odpowiedzialności. Musisz wykazać, że podjąłeś/podjęłaś wszelkie możliwe działania, aby kontakty się odbyły (rozmowy, terapia, mediacje).

Co zrobić, gdy dziecko kategorycznie odmawia kontaktów?

Natychmiast skontaktuj się z psychologiem dziecięcym lub terapeutą rodzinnym. Udokumentuj wszystkie rozmowy z dzieckiem. Zaproponuj mediacje drugiemu rodzicowi. Jeśli sytuacja się nie zmieni, złóż wniosek do sądu o zmianę kontaktów (np. kontakty asystowane w obecności psychologa).

Czy mogę uniknąć kary, jeśli drugi rodzic też przyczynił się do problemu?

Nie automatycznie. Sąd Najwyższy stwierdził, że nawet gdy oboje rodzice przyczynili się do negatywnej postawy dziecka, rodzic sprawujący pieczę może zostać ukarany. Musisz wykazać, że mimo zachowania drugiego rodzica, podjąłeś/podjęłaś wszystkie możliwe działania.

Ile wynosi kara za utrudnianie kontaktów?

Według art. 598¹⁶ § 1 k.p.c. sąd może nakazać zapłatę od 500 zł do 10 000 zł za każdy przypadek niewypełnienia obowiązku. W praktyce sądy najczęściej orzekają 1 000 - 3 000 zł za każde utrudnienie.

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem – przełomowa uchwała Sądu Najwyższego III CZP 20/25